U każdego poszkodowanego należy podejrzewać uraz głowy w następujących przypadkach:

• upadku z wysokoÅ›ci
• znalezieniu poszkodowanego, który jest nieprzytomny
• po zadziaÅ‚aniu tÄ™pego urazu
• przy skokach do wody (szczególnie pÅ‚ytkiej)
• przy rażeniu piorunem lub porażeniu prÄ…dem
• przy uszkodzeniach zabezpieczeÅ„ gÅ‚owy, takich jak np. kask lub niewystarczajÄ…cych zabezpieczeniach
• przy uprawianiu sportów odciążonych wysokÄ… urazowoÅ›ciÄ….

Obrażenia powłok czaszki

Uszkodzenie w obrębie powłok czaszki może spowodować masywne krwawienie, ponieważ okolica ta jest obficie unaczyniona.

Postępowanie:
Założenie opatrunku na miejsce krwawienia i jego uciśnięcie.

Złamania kości czaszki

Mogą dotyczyć:

• mózgoczaszki
• twarzoczaszki
• podstawy czaszki

Objawy złamania podstawy czaszki:

• ból gÅ‚owy
• wymioty
• różnego stopnia zaburzenia Å›wiadomoÅ›ci
• zmiana zabarwienia skóry wokół oczu (czÄ™sto koloru fioletowo – niebieskiego), tzw. krwiak okularowy
• zmiana zabarwienia skóry w okolicy wyrostka sutkowatego
• możliwość wycieku pÅ‚ynu mózgowo-rdzeniowego i/lub krwi – z uszu, nosa lub po tylnej Å›cianie gardÅ‚a
• tÄ™tno – zwolnione jeÅ›li dochodzi do wzrostu ciÅ›nienia wewnÄ…trzczaszkowego, przyÅ›pieszone jeÅ›li współistnieje wstrzÄ…s hipowolemiczny.

Postępowanie:

1. Założenie opatrunku na miejsce uszkodzenia, ale przy złamaniu otwartym - bez stosowania ucisku
2. Jeśli wycieka płyn mózgowo-rdzeniowy nie należy hamować wpływu, gdyż grozi to wzrostem ciśnienia wewnątrzczaszkowego – można tylko przyłożyć jałowy opatrunek
3. Jeśli u poszkodowanego stwierdza się obecność penetrujących w głąb czaszki ciał obcych, nie wolno ich usuwać – tylko zabezpieczyć w miejscu, w którym się znajdują (przy użyciu opatrunku). Ciała obce o takim umiejscowieniu mogą być usunięte tylko w warunkach sali operacyjnej.

Wstrząśnienie mózgu

Jest to taki stan, w którym na skutek nagłego zadziałania siły (przyśpieszenie, hamowanie) dochodzi do przeniesienia się drżeń na mózgowie i jego czasowych odkształceń. W tym przypadku nie ma uszkodzenia mózgu.

Objawy:

• nagÅ‚a, chwilowa utrata przytomnoÅ›ci
• niepamięć wsteczna – po odzyskaniu przytomnoÅ›ci poszkodowany nie pamiÄ™ta co siÄ™ staÅ‚o
• nudnoÅ›ci, wymioty
• ból gÅ‚owy.

Stłuczenie mózgu

Jest to różnego stopnia uszkodzenie mózgu (wynaczynienie krwi, rany, rozerwanie) powstające na skutek znacznej różnicy ciśnień w jamie czaszki.

Objawy:

• zmienny stopieÅ„ zaburzeÅ„ Å›wiadomoÅ›ci – w zależnoÅ›ci od miejsca uszkodzenia (np. przy stÅ‚uczeniu pÅ‚ata czoÅ‚owego poszkodowany może być przytomny, przy stÅ‚uczeniu pnia mózgu poszkodowany jest nieprzytomny i może dojść do natychmiastowego zgonu)
• różnego stopnia zaburzenia neurologiczne – w zależnoÅ›ci od miejsca stÅ‚uczenia (np. zaburzenia mowy, pamiÄ™ci – przy uszkodzeniu pÅ‚ata skroniowego, zaburzenia widzenia – przy uszkodzeniu pÅ‚ata potylicznego itp.)
• porażenia nerwów czaszkowych.

Krwawienie wewnÄ…trzczaszkowe

Jest to wyciekanie krwi poza naczynia krwionośne i w konsekwencji gromadzenie się jej (powstawanie krwiaka) w następujących przestrzeniach wewnątrz czaszki:

• miÄ™dzy czaszkÄ… a oponÄ… twardÄ… – nazywane krwiakiem nadtwardówkowym
• miÄ™dzy oponÄ… twardÄ… a mózgiem – nazywane krwiakiem podtwardówkowym
• krew wnika do mózgu – nazywane krwiakiem Å›ródmózgowym.

W zależności od szybkości narastania krwawienia wyróżnia się:

• krwiak ostry
• krwiak podostry
• krwiak przewlekÅ‚y.

Skutki:
Niezależnie od miejsca powstawania krwiaka wewnątrzczaszkowego – wskutek dodatkowej objętości jaką zajmuje – dochodzi do wzrostu ciśnienia wewnątrz jamy czaszki.
Wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego powoduje utratę przytomności, zmiany w oddychaniu (zwolnienie), pracy serca (zwolnienie) oraz ciśnieniu tętniczym krwi (wzrost) – co określane jest triadą Cushinga.

Poniższa tabela przedstawia porównanie objawów towarzyszących wzrostowi ciśnienia wewnątrzczaszkowego z objawami towarzyszącymi wstrząsowi hipowolemicznemu.

Narastanie krwiaka wewnątrzczaszkowego może powodować rozszerzenie źrenicy po tej samej stronie, po której narasta krwawienie.

Ostry krwiak nadtwardówkowy

Krew gromadzi się między czaszką, a oponą twardą. Najczęściej jest to krew tętnicza z uszkodzonej tętnicy oponowej środkowej. Często współistnieje linijne uszkodzenie kości czaszki.

Objawy:

• poszkodowany jest nieprzytomny, nastÄ™pnie odzyskuje przytomność na pewien okres czasu (tzw. okres przejaÅ›nienia), a potem ponownie jÄ… traci
• może współistnieć porażenie mięśni (paraliż) po stronie przeciwnej do miejsca urazu gÅ‚owy
• rozszerzenie i brak reakcji na Å›wiatÅ‚o źrenicy po stronie urazu.

Ostry krwiak podtwardówkowy

Krew – najczęściej żylna z naczyń uchodzących do zatok opony – gromadzi się między oponą twardą a mózgiem. Narastanie krwiaka nie jest gwałtowne (ponieważ jest to krwawienie żylne). Często miejsce powstawania krwiaka odpowiada miejscu złamania czaszki.

Objawy:

• zmienny stopieÅ„ zaburzeÅ„ Å›wiadomoÅ›ci
• ból gÅ‚owy
• wymioty
• może współistnieć porażenie mięśni (paraliż) po stronie przeciwnej do miejsca urazu gÅ‚owy.

Krwiak śródmózgowy

Krwiak śródmózgowy
Krew gromadzi się w różnych miejscach w obrębie mózgu. Krwiak śródmózgowi może być spowodowany tępymi urazami czaszki lub też penetrującymi ciałami obcymi.

Objawy:
Zależą od rozległości urazu oraz od miejsca, w którym powstaje krwiak:

• zmienny stopieÅ„ zaburzeÅ„ Å›wiadomoÅ›ci
• może współistnieć porażenie poÅ‚owiczne, porażenia nerwów czaszkowych.

Postępowanie w przypadku urazu głowy:

1. Ocena zagrożenia poszkodowanego i ratownika na miejscu zdarzenia, oraz w przypadku grożącego niebezpieczeństwa, przeniesienie poszkodowanego w inne, bezpieczne miejsce
2. Wezwanie pomocy
3. Bardzo istotne dla dalszego postępowania jest dokładne zebranie wywiadu dotyczącego mechanizmu urazu oraz tego, czy doszło do utraty przytomności, jeśli tak - to na jaki okres czasu
4. Zbadanie poszkodowanego:
• w przypadku sytuacji wysokiego ryzyka uszkodzenia odcinka szyjnego krÄ™gosÅ‚upa
• wykonanie stabilizacji szyi i gÅ‚owy z równoczesnym udrożnieniem dróg oddechowych (rÄ™koczyn wysuniÄ™cia żuchwy, bez odginania gÅ‚owy ku tyÅ‚owi)
• ocena oddechu i tÄ™tna i w razie koniecznoÅ›ci rozpoczÄ™cie resuscytacji krążeniowo – oddechowej
• ocena ryzyka wymiotów i zabezpieczenie dróg oddechowych – jeÅ›li poszkodowany ma prowadzonÄ… stabilizacjÄ™ gÅ‚owy i krÄ™gosÅ‚upa, to w przypadku wystÄ…pienia wymiotów należy caÅ‚y czas kontynuujÄ…c stabilizacjÄ™ obrócić go na bok
• ocena i zatamowanie ewentualnych krwawieÅ„, unieruchomienie zÅ‚amaÅ„.
5. Zabezpieczenie poszkodowanego przed utratą ciepła
6. Okresowa kontrola funkcji życiowych
7. Można ocenić źrenice oraz przeprowadzić badanie według skali Glasgow.

Algorytm stabilizacji kręgosłupa szyjnego:

1. ratownik klęka za głową poszkodowanego, pochyla się, chwyta za głowę oburącz w okolicach skroniowych, wykonując jednocześnie lekki naciąg w osi długiej ciała, łokcie opiera o podłoże
2. może jednocześnie udrożnić drogi oddechowe
3. jeśli sytuacja tego wymaga i np. konieczne jest prowadzenie masażu serca, a ratownik jest sam, musi wtedy klęknąć z boku poszkodowanego. Dlatego w dalszej kolejności stabilizuje głowę poszkodowanego między swoimi kolanami – ma wtedy wolne ręce i z obu stron głowy przykłada prowizoryczne materiały, które mają uniemożliwić wykonywanie głową ruchów na boki – odzież, ręczniki, buty, albo jeśli umożliwia to podłoże, na którym leży poszkodowany – podsypuje piasek, ziemię itp.
4. jeśli jest dwóch ratowników, to jeden z nich przez cały czas stabilizuje głowę i szyję i jednocześnie udrażnia drogi oddechowe, a drugi prowadzi czynności ratownicze.